Yunuslar; Denizdeki Dostlarımız - Denizlerimizdeki yunuslar PDF Bu içeriği arkadaşına gönder
Yazar Özgür Keşaplı Didrickson   
İçerik Sayfaları
Yunuslar; Denizdeki Dostlarımız
Yunuslar ve akrabaları
Denizdeki yaşama uyum
Yankı yardımıyla yön bulma
Sudaki huzursuz uyku
Derinliklerde yaşam
Denizlerimizdeki yunuslar
Tehditler
Siz neler yapabilirsiniz?
KAYNAKLAR
Tüm Sayfalar

Denizlerimizdeki yunuslar

Türkiye sularında 3 tür yunus (yunusgiller ailesinin sularımızda en sık görülen, küçük bireyleri) ve 1 tür mutur yaşamaktadır

Afalina (Tursiops truncatus)

Dünyadaki dağılımı oldukça geniş olan ve tüm denizlerimizde görülen afalina, yunus ailesinin en çok tanınan üyesidir. Hem kıyılarda hem de açık denizlerde görülebilen afalinaların belirgin özelliği küt ve şişeye benzer burunlarıdır. Yaklaşık 4 metreye varabilen boyları ve 650 kiloya varabilen ağırlıkları ile oldukça iri yunuslardır. Genellikle gri tonlardaki afalinaların vücutlarının yan kısımları ile karın bölgeleri daha açık renklidir. Balık ve deniz böcekleriyle beslenirler.

Afalinalar, çok meraklı, oyuncu ve su yüzeyinde çok aktif bir türdür. Afalinalara sıklıkla kuyruklarını su yüzeyine çarparken, sıçrarken, gemilerin ve hatta bazı büyük balina türlerinin yarattığı dalgalarında gezerken ya da balık, deniz yosunu ve denizdeki atıklarla oynarlarken rastlayabilirsiniz.

Afalinalar birbirlerini ıslıkları yardımıyla ayırt edebilirler çünkü her birinin ıslığı birbirinden farklıdır. Afalina dişileri doğum yaptığında sürekli ıslık çalarlar. Bu yolla annesinin ıslığını öğrenen yavru yunus en kalabalık grup içinde bile her zaman annesini bulabilir. Afalina yavruları 3-6 yıl boyunca annelerinden ayrılmazlar.

İşitme en gelişmiş duyuları olsa da yunuslar için görme duyuları da çok önemlidir. Afalinalar gözbebeklerinin özelliği sayesinde hem su üstünde hem de suda iyi bir görüşe sahiptir. Gözbebeklerini birbirinden bağımsız olarak odaklayabilir ve tek gözleriyle bulanık ve karanlık sualtını tararlarken diğer gözleriyle parlak ışığa bakabilirler. Afalinalar ileri, geri ve yanlar olmak üzere 180 derecelik bir açı içinde görürler. Bazı bilim insanları su yüzünde zıplayan balıkları avlarken sıklıkla karınları yukarı bakacak şekilde yüzdükleri gözlenen Afalinaların bu davranışının nedeninin yukarıyı görememeleri olduğunu düşünür.

Afalinaların normal seyir hızı saatte yaklaşık 8-11 km olduğu halde bu hızlı yüzücüler saatte yaklaşık 40 km hız yapabilirler. Nefeslerini en fazla 10 dakika tutabilen afalinaların düzenli olarak yaklaşık 200 metreye daldıkları bilinir. Bu türe ait dalış rekoru ise bildiklerimizin çok az olduğunu kanıtlar gibidir; 535 m!

Afalinalar hayvanlar alemindeki en zeki hayvanlardandır. Deniz tabanını sürüyerek avlanırlarken burunlarını bir tür süngerle korumayı akıl edebilen afalinalar ayrıca aynada kendilerini tanıyarak şimdiye dek sadece bazı maymunların, fillerin ve son olarak saksağanların başarılı olduğu ayna testini de geçmeyi başarmış türlerden biridir.

Afalinalar çok sosyal hayvanlardır. Cinsiyete ve yaşa göre oldukça kalıcı sosyal bağlar kurabildikleri gibi gün içinde dahi değişebilen küçük sosyal gruplar içinde bulunabilirler. Afalinalar yalnızca kendi türleriyle değil insanlarla da uzun süreli sosyal bağ kurabilen canlılardır. Bunun en çarpıcı örneği ise Brezilya'nın Laguna kasabasında balıkçılar ve Afalinaların yardımlaşarak avlanmasıdır. Yaklaşık 150 yıldır sürdüğü söylenen bu ilginç avlanma yönteminde balıkçılar ve Afalinalar arasında bir tür ortak dil oluşmuştur.

Afalinaların Karadeniz'de görülen popülasyonu ayrı bir alttür olarak (T. t. ponticus) tanımlanmıştır. Geçmişte yaşanmış avlar, bazı toplu ölüm vakaları nedeniyle bu alttürün korunma durumu "tehlikede" dir ve bu alttüre ait bireylerin avlanması kesinlikle yasaktır.

Tırtak (Delphinus delphis)

Common-dolphinTırtak - WDCS/Lucy Ivitsky MollesonTüm denizlerimizde, daha çok açıklarda görülen tırtak, afalinaya göre daha uzun bir buruna sahiptir. Yakından görüldüğünde vücudunun üst kısmındaki sarılıktan ve yanındaki kum saatine benzer desenden ayırt edilebilir. En fazla 2,7 metre boyunda ve 200 kilo ağırlığında olabilen tırtak nefesini 7-8 dakika tutabilir ve 280 metreye kadar dalabilir. Balık ve kalamar ile beslenirler.

Tırtaklar genelde kalabalık, sosyal olarak aktif gruplar halinde görülürler. Sıçramayı, hızlı yüzmeyi seven bu türün en ilginç özelliği sesle iletişimi oldukça yoğun biçimde kullanmasıdır. Çıkardıkları sesler öylesine güçlüdür ki çok yakınlarındaki bir teknedeyseniz eğer suyun üzerinde olmanıza rağmen seslerini duyabilirsiniz!

Tırtaklar kıyılarda afalinalar ile açıklarda ise çizgili yunuslar ile bir arada görülebilir.

Çizgili yunus (Stenella coeruleoalba)

Striped-dolphinÇizgili Yunus - Photo by Brian SmithAkdeniz ve Ege'de görülen çizgili yunus adından da anlaşılacağı gibi burun kısmından başlayıp göz çevresini ve sonra vücudunu baştan sona dolanan belirgin çizgiyle ayırt edilebilir. Oldukça ince, akışkan yapılı olan bu yunusun boyu 2.6 metreye, ağırlığı ise 160 kiloya kadar çıkabilir. Balık, kalamar ve deniz böcekleri ile beslenirler.

Kimi zaman yüzlerce kimi zaman ise binlerce bireyden oluşan çok büyük sosyal gruplar halinde görülürler. Fazlasıyla akrobatik bir tür olan çizgili yunus su yüzeyinden 7 metre yükseğe sıçrayabilir.

Mutur (Phocoeana Phocoena relicta)

Yunuslar ile muturlar birbirine benzese de bazı önemli farklarla ayrılırlar. Muturlar yunuslardan daha küçük ve burunsuzdur. Diğer önemli bir fark ise muturların yunuslar gibi kıvrık bir sırt yüzgeci yerine üçgen bir sırt yüzgecine sahip olmalarıdır. Ayrıca diş yapıları da farklılık gösterir. Muturlar genellikle yunuslara göre daha çekingendir ve daha küçük gruplar halinde gezerler. Dünyada 6, denizlerimizde ise 1 tür mutur yaşar.

Karadeniz'de, Marmara'da ve nadiren Kuzey Ege sularında görülen mutur koyu sırtı ve açık alt kısımları ile tanınabilir. En fazla 1.9 metre boyunda ve 76 kilo ağırlığında olan mutur nefesini 6 dakika tutabilir. Kıyıya yakın yaşadıkları halde çekingen oldukları için su yüzeyinde pek görülmeseler de hapşırığa benzeyen güçlü nefes verişleriyle kendilerini belli ederler. Balıkla ve ara sıra kalamar ve diğer deniz böcekleriyle beslenir.